İnsanlık tarihi boyunca din gerçeği, dini ya da dini olmayan bir zihinsel yapıya sahip olan tüm bilim adamlarının anlamaya çalıştıkları bir saha olarak, inkarı mümkün olmayan bir vakıadır. Onların bu gayretlerinde bütün dinlerin üç temel özelliği olan; ibadet eden- ibadet edilen arasındaki ilişki ve bunun ifadesi olan ibadet, ana temayı oluşturur. Her dindeki bu ortak özelliklerin yanında bütün dinlerde var olan bir diğer boyut ise dinin manevi yönüdür. Din, din dışı herhangi bir kurumdan daha çok duyguyla yaşanır. Duygusal yönü olmayan bir din, bütünüyle mantık kuralları şeklinde işleyen herhangi bir ideolojiden hiç de farklı değildir. her din gibi İslamın da yerine getirilmesi gerekli birtakım kuralları vardır. Bu kuralları yerine getiren insanların, onu anlamaları farklılık arz eder. Kimileri bunları kul olduğu için yaparken kimileri de fiillerine duygu boyutunu katarak yerine getirir. Öyleki bu boyut bazılarında aşk derecesine varır. İşte İslam'da Allah'a imanı ve şer'i delilllere bağlılığı aşk derecesinde yerine getirme, önce zühd hareketi olarak başlamış, daha sonraları müesseseleşerek tasavvuf halini almıştır. Duygu yönü yoğun bir hayat ve eğitim tarzı olan tasavvufun formel anlamda Şeriat'ın sınırlarıyla kendini bağlı hissetme özelliği, muhafaza edilememiş, İslam dışı unsurların nüfuz ettiği bir kimliğe bürünmüştür. Bu saha, zahir-batın ilişkisini ve formel yapıyı hedefleyen alimlerin haklı tepkisini çekmiştir. Bu tepkiler zamanla karşılıklı suçlamalara kadar gitmiştir. bu durum belirli bir dönemle kayıtlı kalmamış, sonraki dönemlerde de varlığını sürdürmüştür.