Mustafa Kemal, bitmiş, tükenmiş Osmanlı Devleti'ne "kalk borusu!" çaldı duyuramadı. Birinci Dünya Savaşı patladı.

Meclis'te "Başkomutanlık" konusu tartışılıyordu. Mustafa Kemal'in bu göreve getirilmesini istemeyen amansız karşıtı Erzurum Milletvekili (usta hukukçu) Hüseyin Avni Ulaş Bey, şöyle diyordu:

"... Paşa Hazretleri bilsinler ki, kendileri bir beyinse, vücudunu oluşturan da bizleriz ve bilirler. Paşa Hazretleri'ni Heyet-i Temsiliye'ye ben gönderdim. Özverisinin tanığıyım. Paşa, yasama yetkisine saygılı olmaya mecburdur. Paşa'yı size ben tanıttım, O'nu biz yaşatacağız. Kendi yaşamaya kalktığı gün yaşatmazlar, bizi de yaşatmazlar."

TBMM "Gizli Oturum Tutanakları"ndaki bu konuşma, İlk Meclis'in iddia edildiği gibi "emir kulu" olmadığının, bünyesinde "diktatör" bulunmadığının "net" ve "somut" belgesi olarak tarihe geçti!

Sakarya Meydan Savaşı sürerken, Yunan Orduları (Küçük Asya) Başkomutanı General Papulas Atina'ya feryat ediyordu:

"... Ankara'yı işgal etmek amacıyla gösterilecek son bir çaba, belki bizi istenilen zafere ulaştırabilir. Fakat, bunun bir felaketle sonuçlanması da olasıdır!"

Söyledikleri aynen çıktı ve orduları sığınacak kovuk aradı!..